oBłędna Polszczyzna

Adopcja czy adaptacja?

2010-01-11T19:30:00.000+01:00

Dwa podobnie brzmiące słowa, znaczące coś zupełnie innego.

Adopcja to przysposobienie dziecka, uznanie go za swoje. Zdecydowaliśmy się na adopcję.

Adaptacja to przystosowanie czegoś lub kogoś do nowych warunków. Dziecko adaptuje się w nowej szkole.

Raczej nie słyszymy pomyłek w użyciu rzeczowników: adopcja i adaptacja, powszechne natomiast jest mylenie form czasownikowych: adoptowanie z adaptawaniem. Dlatego pamiętajmy, że projekt ulotki można zaadaptować do strony internetowej, strych można zaadaptować na pokój, scenariusz filmowy można zaadaptować na teatralny, ale żadnej z tych rzeczy nie można adoptować.

Odmiana tytułu - pytania

2010-01-10T18:12:00.000+01:00

Producenci telewizyjnego hitu muzycznego fantazyjnie zatytułowali program, nie spodziewając się zapewne, że używanie tytułu może przysporzyć komuś kłopot.

A przysporzyło odpowiedzialnym za panel informacyjny w "n" (dla jasności powinnam napisać coś o nowości i generacji w telewizji... ale nie przepadam za tym hasłem reklamowym). Na zdjęciu uwieczniony niepoprawnie odmieniony tytuł, czy też może nadgorliwie odmieniony...

Oczywiście powinno być Sylwester z "Jaka to melodia?" bo nie można potraktować całego pytania jak odmiennego rzeczownika czy przymiotnika. Gdyby TVP zaserwowała np. Sylwester z "Gazetą Wyborczą" (wątpliwa byłaby to przyjemność... szczególnie tak od początku roku) problem by nie istniał, bo wiadomo co i jak odmienić

umiem, rozumiem

2009-09-01T21:29:00.000+02:00

O nadmiernej dbałości o język będzie.

Zatrważająca mania pseudopoprawności językowej daje się zaobserwować na mieście. Już nie wypada mówić rozumiem, ale należy powiedzieć rozumię. Umiem może być nienajlepiej odebrane, dlatego bezpieczniej powiedzieć umię. Każdy z nas zna kogoś, kto mógłby powiedzieć, "ja to wszystko wiem, a i tak czasem śmiem palnąć wię i śmię."

Korzystając więc z prawa głosu blogowego nawołuję "purystów" do zachowania zdrowego rozsądku :-)

Ja to wiem, umiem i rozumiem i nie śmiem więcej okaleczać mowy ojczystej!

(może zaprojektuje jakiś plakat a'la PRL z takim hasełkiem propagandowym i rozdystrybuuję w zakładach pracy...)

2009-08-26T20:14:00.009+02:00

Dziś nie językowo, a reklamowo.

Jednak świat języka ojczystego współistnieje nierozerwalnie ze światem przekazu reklamowego, a ja na oba jestem wyczulona, dlatego wszem wobec informuję o drugim poletku do radosnej twórczości własnej.

Oto poza oBłędną Polszczyzną (www.inklinacjepozytywne.blogspot.com) prowadzę również Ogłupiające reklamy (www.oglupiajacereklamy.blogspot.com).

Przypominam również o najlepszych FOTOblogach w mieście:

Chwytający codzienności i niecodzienności:
W międzyczasie (wmiedzyczasie.blogspot.com) oraz mistrzostwo w akcentowaniu estetyki i przeżyć:
Cali Trippin' (cali-trippin.blogspot.com).

Zachęcam do zaglądania, czytania, komentowania i polemizowania!

Frasobliwość i niefrasobliwość

2009-08-24T23:04:00.007+02:00

Post na zamówienie :-) a promocja nadal trwa, wciąż nic nie kosztuje zgłoszenie kolejnego tematu blogowego ;-)

Czy słowo niefrasobliwy to zaprzeczenie słowa frasobliwy? Niezupełnie, chociaż oba słowa mogą być antonimami w niektórych sytuacjach.

Niefrasobliwość to beztroska, a człowiek niefrasobliwy to taki, który nie martwi się zanadto, bagatelizuje problemy - żyjący bezstresowo, chciałoby się rzec :-)

Frasobliwy natomiast, to martwiący lub nawet zamartwiający się, zafrasowany. Najlepszym zobrazowaniem znaczenia tego słowa są oczywiście rzeźby ludowe przedstawiające Chrystusa frasobliwego, takiego jak na obrazku powyżej - zawsze w pozycji siedzącej z głową podpartą na dłoni.

Wydaje się, że znaczenie "frasobliwości" pozostaje niezmienne a samo słowo może rzadziej spotykane (niemodne stało się nadwyrężanie ducha i intelektu?). W przeciwieństwie do niefrasobliwości, która staje się znakiem czasów i definicją aktualnego stylu życia.

Trochę filozoficznie wyszło, ale jak już wspomniałam wpis był zamówiony (reklamacje uwzględnia się w komentarzach).

Psycholog czy psycholożka?

2009-08-22T18:36:00.004+02:00

Nie ukrywając, że jestem kobietą, niniejszym postem narażę się feministkom :-)

Dziwią mnie próby feminizowania nazw zawodów, jakie ostatnio można zaobserwować w mediach. Aby wspomnieć tylko dwa przykłady: wywiad z reżyserką Agnieszką Holland - a wydawać by się mogło, że reżyserka to takie pomieszczenie w telewizji, filozofka Magdalena Środa - chociaż w przypadku tej pani (czy wypada mi podkreślać jej płeć?) brakuje konsekwencji, bo często bywa przedstawiana jako etyk (etyczka brzmiałoby prześmiewczo?) lub socjolog (może takie określenia pojawiają się, gdy tekst nie jest autoryzowany przez zainteresowaną?).

Niezwykle irytują mnie tworzone na siłę określenia takie jak: psycholożka czy politolożka. Rzeczywiście nazwy tych profesji w oryginale mają formy męskie, ale to wynika z faktu, że niegdyś były wykonywane głównie przez mężczyzn. Podobnie jak sprzątaczka czy ekspedientka. Cóż, różnica w hierarchii społecznej jest widoczna, ale tak po prostu kiedyś było, czy to się komuś podoba, czy nie. Dziś na szczęście różnice się zacierają i przedstawicieli obu płci znajdziemy na wszystkich szczeblach drabiny społecznej.

A jednocześnie mamy utrwalone nazwy "poważnych" profesji wykonywanych przez kobiety: lekarka, posłanka, aktorka, nauczycielka, itd.

Sceptycznie podchodzę do feminizowania nazw zawodów, bo trudno mi zaakceptować np. ginekolożkę, ornitolożkę, prokuratorkę, doktorkę i mecenaskę. Dla mnie brzmią błaho i kpiąco. A nie widzę potrzeby tworzenia form żeńskich z budowlańca, murarza-tynkarza i nagłośnieniowca. I czy ktoś próbuje na siłę maskulinizować zawód prostytutki albo przedszkolanki?

Moim zdaniem najprościej jest mówić np. "Doktor Kowalska zdiagnozowała...", "Mecenas Wellmann zaopiniowała...", itd. Mimo pominięcia słowa "pani" jasno wskazujemy na płeć osoby, o której mowa. I nie widzę powodów, aby ktokolwiek czuł się urażony, albo dyskryminowany.

Masło maślane

2009-08-18T20:59:00.004+02:00

Aby zainteresować i utrzymać uwagę moich czytelników, staram się pisać krótko, zwięźle i prosto.

Bo faktem autentycznym są nieprawidłowe błędy mówione w mowie i pisane na piśmie przez Polaków. Dlatego klarownie objaśniam błędne omyłki.

Tak mogłyby wyglądać moje wpisy, gdybym nie unikała pleonazmów, czyli wyrażeń, w których ta sama informacja jest powtarzana w dwóch różnych słowach lub częściach zdania.

Powszechne błędy tego typu to na przykład:

Godzina czasu. Dla większości z nas raczej jasne, że nie godzina ryżu i nie godzina chlorowodoru, a czasu właśnie. Tym samym stwierdzenie "godzina" jest tak jasne i nie budzące wątpliwości, że nie ma potrzeby wspomagać się "czasem".

Bardziej irytujące, bo z wydźwiękiem urzędniczym jest stwierdzenie w miesiącu sierpniu. Jakby petent nie wiedział, że te stycznie, maje, lipce i listopady powtarzające się co rok to są miesiące. Mogliby żyć w niewiedzy i szukać w kalendarzu tygodnia października, albo co gorsza dnia lutego.

Równie często słychać stwierdzenie cofnij się do tyłu (czy ktoś umie do przodu?), fakt autentyczny (a jaki mógłby być inny, jeśli się wydarzył) i wiele wiele innych.

Recepta jest prosta - umiar w wypowiedzi i wsłuchiwanie się w znaczenie słów :-)

Eksponowane skróty

2009-08-16T16:47:00.007+02:00

Zagadka: Jak brzmi nazwa ulicy, która wiedzie na moją pocztę?

Krakowskiej Marysieńki? Krajowej Marysieńki? Kryptonowej Marysieńki (może była chemikiem?) Karatowej Marysieńki (może ktoś ją ozłocił?).

Otóż nie, adres korespondencyjny mieszkańców domu za bramą oznaczoną tą właśnie tabliczką to ul. Królowej Marysieńki 4.

Wybór takiego skrótu to moim zdaniem pójście na skróty, a tego nie lubię, bo zwykle oznacza kaleczenie języka. Przyznam, że nazwa ulicy jest dość długa i może stwarzać kłopoty przy próbach umieszczenia jej w miejscach o ograniczonej powierzchni. Ale w przypadku tabliczki adresowej, eksponowanej na budynku, bramie, itp. nie szłabym na kompromis skracając byle jak część nazwy, w dodatku tak pięknej nazwy.

A trzeba myśleć o przyszłości. Wyobraźmy sobie, że któregoś dnia gdzieś powstanie ulica, albo wręcz aleja, albo Aleje Królowej Dody. Przecież królowa aktualnie jest tylko jedna i taka tabliczka powinna to jasno stwierdzać ;-) Skróty niedozwolone.

P.S. Dziękuję asystentowi fotografa za profesjonalne przytrzymywanie krzaka.

mnie czy mi, tobie czy ci

2009-08-13T21:02:00.009+02:00

Z okazji czwartku pędzę z pomocą tym, którzy dumają nad językowymi dylematami :-)

Mnie czy mi, tobie czy ci, jego czy go? Oto jest pytanie.

Bez dogłębnej wiedzy filologicznej większość z nas intuicyjnie czuje którego zaimka należy użyć w jakiej sytuacji. Tylko czasami zdarzają się chwile zawahania, a najwięcej kłopotów sprawia zaimek ja.

Używamy dwóch form w zależności od tego, czy akcentujemy dane słowo, czy nie. Akcentując, używamy dłuższej formy zaimka - mnie, tobie, jego. Zwykle oznacza to użycie zaimka na początku zdania, np. Tobie powiem, ale Dżesice nie (wiadomo - plotkara), mnie się podoba to, a Stefkowi tamto (mowa o łożu małżeńskim), jemu damy garnek, a jej wino (bo u nich panuje jasny podział obowiązków).

Najprostsza zasada: zwykle na początku zdania używamy dłuższych form zaimkowych - mnie, tobie, jemu, a skróty - mi, ci, mu/go, znajdują swoje miejsce w środku wypowiedzi.

Wszystko mi mówi, że mnie ktoś pokochał.

Po poznańsku

2009-08-12T20:34:00.003+02:00

O gwarowych przykładach będzie. Bo z poznańską mową obcuję.

Dla niewtajemniczonych:

Czydzieści czy to ni mniej ni więcej niż 33.

Prawidłowo intonowane zapytanie o płatność dostawcy brzmi: kiedy dostaliśmy tę faktutureeęęęę?

Zdrobnienie imienia jednego z najkonkretniejszych ludzi jakich znam to Genek (od Eugeniusz - wszyscy warszawscy koledzy, łącznie ze mną uporczywie powtarzają Gieniu ;-))

A najbardziej uniwersalne poznańskie zagajenie przez wewnętrzne GG to oczywiście "tej".

A mnie się mimika sama układa do uśmiechu jak tylko rozmawiam z Wielkopolanami :-)

Na pewno i naprawdę

2009-08-11T22:12:00.003+02:00

Pędzę z odsieczą dla ludzkości i podsuwam autorski sposób wspomagania pamięci - które z tych słów piszemy razem, a które osobno:

naprawdę
na pewno

Metoda na zapamiętanie jest prosta: oba słowa/ wyrażenia "powinny" zająć tyle samo miejsca w formie pisanej, czyli na pewno jako fraza o mniejszej liczbie liter musi się wydłuuuużyć zapraszając do siebie spację. A naprawdę musi się pilnować i trzymać linię, aby dorównać szczuplejszemu na pewno.

Ot co.

Dedykowana destynacja

2009-08-10T18:00:00.007+02:00

Jak wpływ języków obcych może okazać się zgubny dla języka ojczystego? Dwa przykłady zmienionych znaczeń słów: destynacja i dedykowany.

Destynacja to powszechnie używane słowo w branży turystycznej, zwłaszcza lotniczej, określające cel podróży, czyli miejsce docelowe. Tablice na lotniskach informują o wakacyjnych destynacjach: Barcelona, Ateny, czy inna Hurgada, a rzecznik Lufthansy opowiada o ofercie do 140 destynacji na całym świecie, itd. A najbardziej nie na miejscu są pytania strażników granicznych, których interesuje "jaka jest Pani finalna destynacja".

Oczywiście destynacja we wspomnianych znaczeniach to kalka z języka angielskiego destination.
Słowo destynacja w języku polskim istnieje, rzecz jasna, ale oznacza coś zgoła innego - tzn. przeznaczenie czy też zamiar Opatrzoności, itp. Dlatego jestem w stanie zaakceptować użycie słowa destynacja w odniesieniu do lotu samolotem tylko w sytuacji, gdy ktoś jest wróżką i potrafi przewidzieć, że dany lot to finalna destynacja (final destination).

Drugim potworkiem językowym, który narodził się z nadmiernego uwielbienia braci korporacyjnej do obcej mowy jest słowo dedykowany. Niegdyś miało zabarwienie romantyczno-sentymentalno-dziękczynne, bo było używane przez poetów dedykujących swoje wiersze ukochanym, pisarzy, którzy wyrażali podziękowania żonom lub mentorom na pierwszych stronach książek z dedykacją, nauczycielom, którzy odręcznie wypisywali dedykacje wzorowym uczniom w książkach rozdawanych na zakończenie roku, itd.

Ale dzisiaj słowo dedykowany przeżywa swój renesans i obyśmy jak najszybciej przeszli do oświecenia. W nadmiarze słyszy się wyrażenia typu "oprogramowanie dedykowane dla państwa firmy", "pracownik dedykowany do obsługi klienta", "projekt dedykowany dla młodych mam". Wynika z tego, że ta nowomowa to nie tylko wymysł pojedynczych osób, ale niestety upowszechniające się kaleczenie języka.

W przypadku dedykacji i dedykowania nie widzę miejsca na wykorzystanie ich w innych znaczeniach niż te związane z kierowaniem miłych słów do określonego adresata.

W kwestii zapożyczeń jestem konserwatystką :-)

Pisze czy jest napisane?

2009-08-06T22:12:00.003+02:00

Rzecz jasna jak słońce, prosta jak drut, a jednak budząca wątpliwości.

Po przeczytaniu ciekawej informacji w gazecie, chcąc się nią z kimś podzielić może zdarzyć się dylemat czy powiedzieć:

Na piątej stronie pisze, że koncert Madonny jednak się odbędzie
czy może
Na piątej stronie jest napisane, że koncert Madonny jednak się odbędzie.

Oczywiście przysłuchujące się otoczenie, wrażliwe na poprawność polszczyzny będzie wdzięczne za użycie drugiego zdania, gdzie forma bierna "jest napisane" pozwala przekazać faktyczny stan rzeczy. Przecież kiedy czytelnik bierze do rąk wydrukowaną gazetę, to wszystkie treści w niej są już napisane, bo ktoś inny wcześniej je napisał. Ewentualnie można byłoby przekazać tę samą treść słowami:

Na piątej stronie redakcja (redaktor, Hirek Wrona, ktoś inny określony personalnie) pisze, że koncert Madonny jednak się odbędzie.

Tak jest napisane :-)

Wymyślić, lubić, nienawidzić

2009-08-03T20:04:00.004+02:00

Dziś na widelec biorę trzy czasowniki, które często padają ofiarą błędnego zniekształcania przez podobieństwo brzmienia do innych słów o zupełnie innych znaczeniach.

Nienawidzić - tak
Nienawidzieć - nie

Zapewne błąd wynika z traktowania słowa nienawidzić jako "widzieć", a oba słowa łączy jedynie podobne brzmienie. Może komuś ułatwi zapamiętanie poprawnej formy jak wyobrazi sobie wymawianie "nienawidzić" z zaciśniętymi z nienawiści zębami?

Dodatkowo, warto podkreślić, że nienawidzić to wprawdzie czasownik, ale tylko rozpoczynający się od "nie-" i w żadnym wypadku nie należy go zapisywać rozdzielnie jak większość czasowników z nie :-)

Lubić - tak
Lubieć - nie

Lubienie również przysparza niestety kłopotów, bo nie wiemy czy lubić czy lubieć. Proponuję skojarzenie tego czasownika z innymi: lubić kogoś to tak naturalne jak robić cokolwiek (powszechne -ić), a lubieć to jak zgrzybieć (-ieć).

Wymyślić - tak
Wymyśleć - nie
Z wymyślaniem jest podobnie jak z nienawidzeniem - mylimy z innym, podobnie brzmiącym słowem. I rzeczywiście należy myśleć, ale wymyślić. Jako ściągawkę proponuję myśliciela. Bo przecież nie myśleciela.

Koszty czy koszta

2009-08-01T21:06:00.005+02:00

Po prędkim odkurzeniu bloga z okazji pierwszej sierpniowej soboty przybywam, aby rozwikłać zagadkę kosztową, czyli która z form liczby mnogiej jest poprawna - koszty czy koszta?

Gdybym pozostała przy sugestywnej podpowiedzi umysłu z pierwszej chwili, to napisałabym iż tylko i wyłącznie "koszty" są poprawne, a koszta to kolejny efekt wydumanej odmiany słów najprostszych. Ale coś mnie tknęło i zaczęłam przeszukiwać przepastną sieć, a w efekcie niestety nie mam jasności co do wyłączności na poprawność dla któregokolwiek z tych słów.

Z jednej strony Maciej Malinowski twierdzi, że "koszta" to przełożenie odmiany słów pochodzenia łacińskiego na słowa rdzennie polskie, bo końcówka -a w liczbie mnogiej jest charakterystyczna dla słów o etymologii łacińskiej. Niestety niewiele wiem o łacinie (ubolewam nieco), ale wydaje mi się, że jednak "koszt" ma duże szanse na korzenie łacińskie.

I z drugiej strony właśnie, internetowa poradnia językowa najstarszej polskiej uczelni przekonuje mnie, że obie formy mają zastosowanie. Według opinii prof. Mirosława Skarżyńskiego, eksperta poradni językowej Uniwersytetu Jagiellońskiego określa obie formy jako poprawne, jednak koszta uznaje za przestarzałe.

Jako że preferuję prostotę w codziennym użytku stawiam na koszty, a koszta pozostawiłabym na okoliczność potrzeby archaizacji wypowiedzi, czy opisu.

Standard

2009-06-27T22:35:00.006+02:00

Standardowo pomoralizuję.

Ale za to wykład będzie krótki, bo rzecz jest prosta jak drut.

Zachowując standardy przyzwoitości wymawiamy standarDowo, standarDy i w standarDzie, czyli zachowujemy twarde standardy. Unikajmy standartów z t, które to t ma prawo bytu wyłącznie w mianowniku i to tylko w wymowie, tzn.:

piszemy: standard, wymawiamy: standart --> w naturalny sposób "ubezdźwięczniamy"
piszemy: standardu, wymawiamy: standardu
piszemy: standardowi, wymawiamy: standardowi
piszemy: ze standardem, wymawiamy: ze standardem
piszemy: o standardzie, wymawiamy: o standardzie

A z okazji korzystając, życzę Wam i sobie jak najlepszych standardów językowych.

Tudzież

2009-06-24T20:30:00.010+02:00

Panie tudzież Panowie!

Oto chwila prawdy dla słowa tudzież. Na specjalne życzenie od czytelnika blogowego z pięknego Wrocławia spieszę wyjaśnić, że tudzież oznacza to samo co także, i, czy oraz. Jest to spójnik określający jednoczesne występowanie, działanie, istnienie, itd.

Ubarwimy wypowiedź mówiąc, że Nelly Rokita zwykła nosić rękawiczki tudzież kapelusze, ponieważ rzeczywiście Pani Nelly zwykle ma na sobie zarówno kaplelusz, jak i rękawiczki. Jednak ubawimy innych stwierdzając, że na plażę zakłada się klapki tudzież sandały, bo czy ktoś kiedyś kogoś widział w czterech butach?

Tudzież brzmi słownikowo, więc zawsze znajdzie się ktoś, kto zabawnie pragnie wznieść się na wyżyny mowy literackiej.

Czy we Wrocławiu słychać inne modne szkaradki językowe?

O dwóch miastach na W

2009-06-23T19:38:00.004+02:00

Oto mamy kolejny post na zamówienie, a ręczę, że jeszcze nie wzięłam złamanego grosza (ani pensa), czyli czas promocji trwa... :-)

Kolega emigrant spać nie może, głowiąc się nad dwoma miastami na W, które lubią się z odmiennymi przyimkami. I tak, poprawnie należy powiedzieć w Warszawie, ale we Wrocławiu, a nigdy we Warszawie lub w Wrocławiu. Dlaczego? Ano dlatego, że wprawdzie obie nazwy są na W, jednak Wrocław zaczyna się grupą spółgłosek, gdzie W jest pierwsze, a w Warszawie tuż po W występuje samogłoska A, więc nie ma potrzeby ułatwiania sobie przyimkiem we.

Stąd względy praktyczne decydują, że mówimy w Warszawie i we Wrocławiu.

Półtorak - najlepszy miód pitny

2009-06-21T21:03:00.012+02:00

Rzecz będzie, wbrew tytułowi o kłopotliwym liczebniku ułamkowym - półtora, półtorej.

Liczebnik określający liczbę 1,5 bywa problematyczny, dlatego spieszę z wyjaśnieniem jak poprawnie się nim posługiwać. Używamy dwóch jego form:

półtora - z rzeczownikami rodzaju męskiego i nijakiego
półtorej - z rzeczownikami rodzaju żeńskiego

Wynika z tego, że poprawnie mówimy: półtora kwintala piasku, półtora litra mleka, półtora kilograma mięsa, półtora roku oraz półtorej godziny, półtorej kopy jajek, itd.

Powszechnie upraszczamy i zwykliśmy mówić o większości rzeczowników półtorej, stąd błędne: półtorej roku, półtorej metra, itd.

Przypuszczam, że przypisując formę żeńską "półtorej" do wszystkich rzeczowników, bez względu na ich rodzaj, podświadomie kierujemy się końcówką -a w mianowniku tego słowa, sugerującą rodzaj żeński.

Zakopane odmieniam na zamówienie :-)

2009-06-19T20:54:00.007+02:00

Pani o rzadkim nazwisku (które należy odmieniać!) zamówiła sobie posta (wolę formę "posta" niż "post") o Zakopanem. Jak wygląda poprawna deklinacja nazwy zimowej stolycy Polski?

Otóż Zakopane cechuje się deklinacją przymiotnikową - nie ma Zakopanego, przyznano Zakopanemu, itd. - z wyjątkiem narzędnika i miejscownika, gdzie występuje rzadka końcówka -em. Gwoli ścisłości:

(kto? co?) Zakopane
(kogo? czego?) Zakopanego
(komu? czemu?) Zakopanemu
(kogo? co?) Zakopane
(z kim? z czym?) z Zakopanem
(o kim? o czym?) o Zakopanem
(o!) Zakopane

Przyznam, że narzędnik i miejscownik trąci archaizmem, ale w tym właśnie urok tej odmiany :-)

Pstryczek elektryczek

2009-06-19T18:20:00.009+02:00

Dziś słów kilka o włączaniu, nie mylić z włanczaniem.

Doprawdy nie wiem skąd się wziął ten powszechny błąd i dlaczego tak się zakorzenił u miłych rodaków, ale życzyłabym sobie, aby w końcu wszyscy zapamiętali, że pralkę się włącza, radio wyłącza, a telewizor przełącza.

Ciekawe jest to, że najczęściej włancza nam się potworek językowy w czasie teraźniejszym - włanczam się do ruchu, przełanczam kanały, itd. A przecież nikomu do głowy nie przyjdzie, aby powiedzieć, że wyłanczyłem telefon, albo włanczę komputer.

Czy ktoś z Was ma na ścianach włanczniki światła? Ja mam włącznik. Taki oto:

Ilustrację dodaję na życzenie wiernego czytelnika :-)

Uroczy Kącik

2009-06-18T18:20:00.015+02:00

Kilka dni temu zauważyłam nowy sklepik na mojej ulicy. W środku jeszcze nie byłam, ale do wejścia zachęca ładna witryna stylizowana na wystawy starych, pełnych klimatu sklepów sprzed lat. Trochę jak z "Lalki" Prusa. Czy w środku siedzi Ignacy Rzecki, powiem jak kiedyś się tam zatrzymam.

Tymczasem zwróciłam uwagę na szyldy owego sklepu, których urodę popsuła niefrasobliwość autorów. Jedynie Uroczy Kącik oraz Dom w angielskim klimacie faktycznie zachęca, czyli spełnia rolę reklamy.

Natomiast zapis Sklep z art. Dekoracyjnymi razi dwoma błędami.

Nieuzasadniony jest zapis przypomiotnika "dekoracyjny" wielką literą. Czy ktoś nadgorliwie trzymał się zasady, że po kropce piszemy wielką literą? Owszem piszemy, ale tylko gdy zaczynamy nowe zdanie. Skrót z kropką nie wpływa na wielkość liter w pozostałej części zdania.

Równie niewłaściwe, moim zdaniem jest użycie skrótu "art." w tym przypadku. Znacznie lepiej w dużym formacie prezentowałoby się pełne słowo "artykuły".

Najniżej umieszczona tablica ma zapraszać i informować o godzinach otwarcia. Ale, ale...

...dlaczego utworzono zlepek słów i skrótów, który dla mnie ma sens mniej więcej taki: "Zapraszamy poniedziałki i piątki o numerach od 11 do 19 oraz soboty o numerach od 11 do 15". Znacznie lepiej brzmiałoby i wyglądało np.: "Zapraszamy! Otwarte w pn.-pt. w godz. 11.00-19.00 i sob. w godz. 11.00-15.00". Poprawnych sformułowań dla tej informacji można stworzyć naprawdę wiele.

Wystarczy poświęcić kilka chwil więcej przy projektowaniu reklamy, aby tekst pisany w dużym formacie spełniał swoją funkcję i nie stawał się ofiarą pismaków blogowych :-)

Odmieniajmy nazwiska!

2009-06-17T18:32:00.015+02:00

Apostrofy i ich stosowanie do odmiany nazwisk podsunęły mi pomysł na kolejny post.

Od pewnego czasu obserwuję opór przed odmianą nazwisk. Tymczasem jest naprawdę niewiele nazwisk, które powinny pozostać nieodmienne.

Wszelkie nazwiska brzmiące jak rzeczowniki pospolite odmieniamy odważnie, bez obaw, że kogoś krzywdzimy! Kilka godzin temu koleżanka w pracy powołując się na rozmowę z Pawłem Kwiatkiem, poinformowała mnie, że rozmowiała "z Pawłem Kwiatek". Ugryzłam się w język, aby nie spytać dlaczego nie "z Paweł Kwiatek". Przecież Kwiatek to nazwisko jak najbardziej odmienne, a koleżanka powinna odwołać się do rozmowy "z Pawłem Kwiatkiem".

Innym razem przedstawicielka firmy, z którą współpracuję napisała w e-mailu, że "na spotkanie przyjedzie z Adamem Bieniek". Odpisując na tę wiadomość, pozwoliłam sobie na dopisek "oczywiście chętnie spotkamy się z Adamem Bieńkiem". Mam nadzieję, że moja subtelna uwaga została zauważona.

Podobnie traktujemy nazwiska, które brzmią jak przymiotniki. Jeśli mamy koleżankę o nazwisku Szczęsna, to mówimy, że spotykamy się z Izą Szczęsną i dzwonimy do Izy Szczęsnej.

Warto dodać, że kobiety wychodzące za mąż za panów o "nazwiskach przymiotnikowych" mają wybór czy przyjąć formę męską czy żeńską nazwiska. Jeśli wybrankiem jest np. pan Konieczny, jego żona może nazywać się Ewa Konieczny - wówczas jej nazwisko pozostaje nieodmienne lub Ewa Konieczna - wtedy nazwisko odmieniamy jak powyżej.

A najwygodniej nazywać się -ski lub -ska. Nie tylko znika problem odmiany, ale również można domniemywać pochodzenie szlacheckie :-)

Cudzym słowem

2009-06-16T20:22:00.015+02:00

Cudzysłów przyprawia o ból głowy z dwóch powodów (ale na szczęście głównie mnie :-)). Po pierwsze miewamy trudność z odmianą tego słowa, a po drugie nie zawsze potrafimy poprawnie zastosować tę parę znaków interpunkcyjnych w pisowni.

Deklinacja słowa „cudzysłów” może być kłopotliwa, dlatego poniżej serwuję odmianę przez przypadki. Dodatkowo załączam „słowo rów”, które odmienia się identycznie i powinno nam się nasuwać zawsze, kiedy pojawi się wątpliwość przy gimnastyce słownej związanej z cudzysłowem. W odmianie przez przypadki cudzysłów = rów.

(kto? co?) cudzysłów (rów)
(kogo? czego?) cudzysłowu (rowu)
(komu? czemu?) cudzysłowowi (rowowi)
(kogo? co?) cudzysłów (rów)
(z kim? z czym?) z cudzysłowem (z rowem)
(o kim? o czym?) o cudzysłowie (o rowie)

Dodatkowo, proponuję jeszcze jedno porównanie, ale tylko dla miejscownika, bo właśnie z cudzysłowem mamy kłopot najczęściej. „Z cudzysłowem” bo „ze słowem”.

Błędna odmiana słowa „cudzysłów” bierze się zapewne z porównania go do słowa „przysłowie”: przysłowia, ale cudzysłowu oraz z przysłowiem, ale z cudzysłowem. Jednak pamiętajmy, że „przysłowie” jest rodzaju nijakiego, a „cudzysłów” męskiego, dlatego odmianę cudzysłowu jest analogiczna do odmiany równie męskiego rowu, a nie nijakiego przysłowia.

Odrębną kwestią jest zastosowanie znaków interpunkcyjnych cudzysłowu w piśmie. W polskiej interpunkcji najczęściej stosujemy cudzysłów apostrofowy: „”, chociaż funkcjonuje również cudzysłów ostrokątny: » « lub « ».

Cudzysłów z ostrzami skierowanymi do środka służy do zapisu cytatów zagnieżdżonych, czyli np. „Kunegunda rzekła do Zygmunta: »Skąd wiedzieć wszystko, komu bije dzwon «”. Ostrza skierowane na zewnątrz stosowane są najrzadziej, głównie w publikacjach naukowych lub słownikach dla wyodrębnienia znaczeń.

Nade wszystko pamiętajmy, aby nie nadużywać cudzysłowów. Nie ma potrzeby ujmowania w cudzysłów słów potocznych, np. Policjant wlepił mi mandat - OK, Policjant „wlepił” mi mandat - błąd. Bez cudzysłowu piszemy również związki frazeologiczne, jak na przykład: Nasi sąsiedzi od zawsze drą koty - OK, Nasi sąsiedzi od zawsze „drą koty” - błąd.

Czyż stosowanie cudzysłowów nie jest proste jak drut?

Błąd liniowy

2009-06-09T21:30:00.009+02:00

Dziś będzie krótko, tzn. pójdę po linii najmniejszego oporu. Bo przecież nie po najmniejszej linii oporu. Bo cóż by to znaczyło? Najmniejsza linia? Jeśli mówić o rozmiarach jakiejkolwiek linii, to powinna być ona najkrótsza lub najdłuższa. Ewentualnie cienka, gruba, grubsza, a nawet najgrubsza. Ale linia najmniejsza? Brak logiki...

A opór owszem, może być mały, duży, większy, mniejszy, a nawet najmniejszy. Czyli pójdźmy po linii najmniejszego oporu i zapamiętajmy, że to jedyna słuszna forma tego powiedzenia.

Prof. Miodek (ten najprawdziwszy!) tłumaczył, że błąd z oporem wynika z tego, że w języku polskim mamy tendencję do akcentowania określenia (przymiotnika) na początku zdania. Czyli mówiąc o najmniejszej linii... chcemy podkreślić tę mniejszość. A wystarczy oddać tę samą myśl przez logiczną frazę - linia najmniejszego oporu, nigdy najmniejsza linia oporu.

Jedna litera dzieli cię od kompromitacji

2009-06-08T21:14:00.025+02:00

Wspólnym mianownikiem dzisiejszego dumania nad mową rodaków jest jedna litera, której brak lub nadmiar w kilku często używanych słowach potrafi spowodować u mnie gęsią skórkę. A ja wrażliwe dziewczę jestem, dlatego nawołuję do nazywania rzeczy po imieniu.

Owocowo - pomarańcza, czy pomarańcz
Pyszny owoc pomarańczy bywa ofiarą maskulizacji, chociaż wcale nie jest gatunkiem na wymarciu :-) Tak często słyszy się "poproszę dwa pomarańcze", "dobry ten pomarańcz" a tak naprawdę to "pomarańcza dodaje energii", "Mechaniczna pomarańcza" i "pomarańcza źródłem witaminy C". Pomarańcza ze względu na swoją słodycz jest rodzaju żeńskiego i basta.

Po stoczeniu chwilowej wewnętrznej walki, dla dobra ogólnego proponuję również przykład do zapamiętania: skórka pomarańczowa = kobieta. Mam nadzieję, że kobiety mi wybaczą, a szersze grono społeczeństwa przyswoi, że pomarańcza jest rodzaju żeńskiego - jeśli mówimy o owocu.

Natomiast mając na myśli barwę, np. "dobrze Ci w pomarańczu", "pomarańcz rozświetli ten pokój", możemy pozwolić sobie na użycie rodzaju męskiego.

Wełna
Słowem, które lubimy sobie skracać, szczególnie znajdując się w regionie świętokrzyskim jest sweter. Nie wiem skąd skłonność do skracania, a jednocześnie utrudniania wymowy właśnie tego słowa. Czy swetr oddaje więcej miękkości wełny merynosów? A może swetr służy do odróżnienia wełny świętokrzyskiej od tej importowanej? Pewne jest to, że niezależnie od tego czy lubimy odziać się w romby, czy w warkocze, powinniśmy ubierać się w sweter, nigdy w swetr.

Kontroluj się!
Nie posiadam dowodów na moje przypuszczenie, ale czuję przez skórę (bynajmniej nie pomarańczową), że mieszkańcy Świętokrzyskiego cechują się upodobaniem do jeszcze jednego potworka językowego - kontrol. Zamiast "kontrola Urzędu Skarbowego", czy "kontrola uprawnień" zbyt często słyszy się "kontrol przepustek". Życzyłabym sobie, aby "kontrol biletów" ograniczyła się wyłącznie do pasażerów autobusów miejskich jednego miasta w Świętokrzyskiem, kursujących ul. 1 Maja we wtorki i piątki w kierunku Kucębowa. Niestety określenie to ma znacznie szersze grono wielbicieli...

CPN
Jednak hitem ćwierćwiecza jest karnister. I nie ma tu nic do rzeczy, że lubię zapach benzyny. Bez względu na opary unoszące się dookoła mnie jestem pewna, że jedyną poprawną nazwą baniaka na paliwo samochodowe jest kanister.

Potyczki matematyczno - humanistyczne

2009-06-07T21:43:00.017+02:00

Dzisiaj będzie o matematyce pisanej, ponieważ obserwuję plagę niepoprawnie zapisywanych liczb, cyfr i wyrażeń zawierających informacje numeryczne.

Pisząc, pamiętajmy o kropce po liczbie porządkowej, tzn. określającej kolejność. Czyli "sąsiad jest 48. w kolejce", "Kubica zajął 7. lokatę", itd. Gdy podajemy datę, gdzie z kontekstu wynika, że chodzi o nią, można zastosować formę 28 czerwca, z pominięciem kropki. Natomiast nie jest dozwolone dodawanie żadnych końcówek słownych do liczby - zamiast "Wrocław zajął 4-te miejsce" powinniśmy napisać "Wrocław zajął 4. miejsce" lub "Wrocław zajął czwarte miejsce".

Formułując zdanie zawierające liczbę, pamiętajmy, aby nie znalazła się ona na jego początku. Tzn. piszmy "W dniu 14 lipca odbędzie się..." zamiast "14 lipca odbędzie się...", "Czworo uczniów zakwalifikowało się...", zamiast "4 uczniów zakwalifikowało się...".

Jeśli posługujemy się dużymi liczbami, przychodzi nam się zmierzyć z równie dużym wyzwaniem. Tak często spotykany zapis z kropkami lub przecinkami oddzielającymi tysiące, np. 6.899 lub 45,348 jest niejednoznaczny i może być przyczyną nieporozumień, a przede wszystkim jest niepoprawny. Według polskich zasad pisowni odstępy w liczbach powyżej tysiąca zapisujemy z pomocą twardej spacji (ctrl+shift+spacja), czyli np. 68 769. W zapisach matematycznych przecinek zarezerwowany jest do rozdzielenia jedności od ułamków dziesiętnych (w języku angielskim do tego służy kropka).

Przy okazji: cyfry to tylko znaki graficzne opisujące liczby, czyli: 0, 1, ... 9. Natomiast liczby takie jak 2012, 972, 28 składają się z cyfr. Czyli w błędzie są ci, którzy twierdzą, że np. 13 czy 89 to ich szczęśliwe cyfry. Mogą i powinni swoje szczęśliwe numerki nazywać liczbami, niezależnie czy gustują w 17 lub 69, czy w 6 lub 9.

Za 3 dni idziemy do urn

2009-06-04T19:51:00.015+02:00

Temat na czasie - wybory. Eurowybory - chciałoby się rzec. A może wybory do Parlamentu Europejskiego? Albo wybory europejskie? Zgodnie ze sztuką i przykazaniami purystów lepsze byłyby te dłuższe wersje.

Trend językowy stawiający określenie przed rzeczownikiem - biznes plan, Kredyt Bank, auto-części, mass media - pojawił się mniej więcej 20 lat temu, kiedy otworzyły się granice Polski i chętnie poddaliśmy się wpływom zachodniej kultury, w szczególności tej amerykańskiej. Oczywiście to język angielski sprezentował nam te neologizmy, ponieważ w sposób naturalny nasza mowa jest poddana wpływowi zapożyczeń z języków obcych. (Subiektywnie rzecz ujmując: lepsze wpływy US niż USSR :-)).

Eurowybory, eurodeputowany, eurowaluta to słowa bardzo młode, dlatego u mnie akceptacja mentalna jeszcze trwa :-) ale zapewne niebawem się poddam i przyznam, że z praktycznego punktu widzenia są to bardzo użyteczne słowa, których polskie odpowiedniki są zbyt długie i zniechęcające.

I tu objawia się mój liberalizm językowy :-)

Wziąć, a nie...

2009-06-02T19:41:00.009+02:00

Jednym z problematycznych wyrazów występujących w mowie bliskich mi Polaków, ale również tych widzianych w małym ekranie i słyszanych w eterze jest "wziąć". Otóż wszem wobec ogłaszam, że wziąć jest poprawnie, a wziąść wcale nie. Bo przecież "Faceci do wzięcia" a nie do wzięścia... :-) Poza tym: dochodowe przedsięwzięcie, zawzięty spór i powziąć plany.

A przy okazji nadmienię, że mówimy wszem wobec, nigdy wszem i wobec. Dlaczego? Dlatego, że wyrażenie to oznacza "wszystkim obecnym", a nie "wszystkim i obecnym".

Z datami za pan brat

2009-06-01T19:59:00.010+02:00

Na początek o datach, ponieważ przy zakładaniu bloga okazało się, że muszę pójść na kompromis. Większość formatów dat proponowanych przez serwis Blogger jest niepoprawna, albo raczej niezgodna z polskimi normami zapisu dat. Możemy natomiast przebierać w amerykańskich i brytyjskich formatach zaadaptowanych, a raczej przetłumaczonych na polski.

Dzisiejsza data zapisana w moim ulubionym układzie to: 1 czerwca 2009. Niestety Blogger narzuca: 1 czerwiec 2009, co miałoby uzasadnienie, gdybyśmy mieli np. 5 czerwców w roku. A przecież w dacie chodzi o informację, że dziś jest 1 (dzień) czerwca.

Często też zapisuję daty za pomocą cyfr rzymskich. Przecież 1 VI 2009 wygląda tak dostojnie, a jednocześnie jest tak łatwe w zapisie, że wszelkie skróty 1 cze, albo amerykańskie 06/01/09 nie powinny mieć miejsca w pisanym języku polskim.

Przyznaję natomiast, że włączyłam do swojej pisowni anglosaskie 01/06/2009, co czasami wydaje mi się najczytelniejszą formą daty :-)

Słów cięcie-gięcie

2009-05-31T17:42:00.003+02:00

Aby mieścić się w aktualnych trendach i nie odstawać zanadto, postanowiłam zalożyć pierwszy w swoim życiu blog. Czy połknę bakcyla blogowania, to się okaże. Tymczasem niniejszy blog ma mi posłużyć do sukcesywnego gromadzenia uwag do częstych błędów językowych, które słyszę dookoła siebie.

Z pełną świadomością będę subiektywnie wybierać tematy do przemaglowania, jak również z nieukrywaną radością będę polować na błędy otaczających mnie osób :-) Ale tak naprawdę, chodzi o uświadamianie nam wszystkim, że język polski przy swojej giętkości i bogactwie jest niezwykle piękny i można z nim żyć w symbiozie. Bez konieczności wzajemnego kaleczenia się.

Tego Wam i sobie życzę!